Nỗi sợ hăi của dân tộc

Từ thời sống trong rừng thiêng nước độc đến ngày nay, người Việt có nhiều nỗi sợ

Một ông nông dân gọi cho tôi giọng có vẻ nghiêm trọng, nói sẽ cung cấp thông tin về mấy cán bộ thôn, xă làm việc bậy bạ, sai nguyên tắc.

Ông nói qua điện thoại nghe giọng run run, kêu tôi đừng tới nhà, chạy xe qua xă khác rồi gặp nhau nói chuyện. Vậy là phải chạy thêm mấy cây số. Cuối cùng, nghe ông nói thầm vô tai toàn những chuyện biết rồi.

Vừa buồn cười, vừa tội nghiệp cái kiểu sợ quan của ổng. Sợ vậy hèn chi không bị đè đầu cưỡi cổ măi cho.

Nghĩ nhiều, và nghiệm ra rằng cái đặc tính cố hữu của dân Việt ḿnh là sợ. Có lẽ do xa xưa dựng nước mở cơi ở cái xứ rừng thiêng nước độc, nhiều mối đe dọa nhiều thú dữ, rắn rết... nên họ luôn phải sống trong nơm nớp lo sợ. Riết rồi thành quen, sợ măi, cái ǵ cũng sợ. Luôn phải rụt ḿnh lại trong tương quan với thế giới xung quanh.

Quây thành bầy đàn

Sợ nên phải sống quần tụ với nhau thành từng bầy đoàn, rồi thành từng làng khép kín. Nhiều người cho rằng tính cộng đồng, làng xă của dân ḿnh có nguyên nhân từ văn hóa nông nghiệp, cần sự tương trợ, hợp sức lẫn nhau. Tôi nghĩ có khi cái đó chỉ là sau này thôi, c̣n nguyên nhân đầu tiên để người ta sống co cụm, dựa vào nhau đó là sự sợ hăi. Cuộc sống càng có nhiều bất trắc, hiểm họa từ xung quanh th́ người ta càng sống gắn kết, quần tụ với nhau. Số đông luôn làm người ta yên tâm hơn, ít sợ hơn.

Từ thuở c̣n hoang sơ, dân ḿnh đi chài lưới đánh cá dưới sông hay bị thuồng luồng ăn thịt. Dân lo sợ. Dân đến hỏi vua, vua mới bày cho dân một cách: các giống thủy quái nó hại ḿnh là bởi ḿnh khác nó, vậy cứ xăm lên người các h́nh thủy quái giống nó th́ nó sẽ không hại ḿnh nữa. Dân làm y vậy và không ai bị thuồng luồng hại nữa thiệt. Cũng từ đó xăm ḿnh thành cái tập tục của người Việt.

Ta mà c̣n đê hèn vậy, mong ǵ ai trọng ta.

Phan Khôi

Đó chẳng qua chỉ là một "chiêu" của vị vua hiền minh giúp thần dân vượt qua được nỗi sợ hăi, yên tâm làm ăn thôi. Chứ làm ǵ có thuồng luồng, mà có th́ nó cũng sợ ǵ mấy cái h́nh xăm kia.

Danh tướng Lư Thường Kiệt sau cũng dùng "chiêu" này. Để kích động sĩ khí, làm át đi nỗi sợ hăi của quân lính, ông cho người vào một ngôi đền thiêng ở gần đó đọc mấy câu thơ "thần": "Nam quốc sơn hà nam để cư....".

Bài "thơ thần" này có hướng đến đối tượng nghe là quân Tống không? Xin thưa là rất ít có khả năng đó. Quân Đại Việt ở bên này pḥng tuyến sông Như Nguyệt, giặc đóng bên bờ Bắc con sông. Giữa chốn chiến trường ồn ào, hỗn loạn và cách nhau một con sông làm sao giặc bên kia sông nghe được bài thơ phát ra từ một ngôi đền thiêng bên này. Mà có nghe th́ cũng chẳng có lí do ǵ để nó nghĩ đó là "thơ thần", quân Tống chân ướt chân ráo qua đất này, có biết đền nào là thiêng hay không thiêng.

Vậy th́ có thể nói bài "thơ thần" này chỉ là đọc cho lính ḿnh nghe, để diệt cái nỗi sợ hăi, giúp phấn chấn tinh thần mà xông lên chiến đấu thôi.

Sức mạnh dân tộc chỉ trỗi dậy khi nỗi sợ hăi tan biến.

Từ sợ đến hèn

Thế nhưng dân ḿnh hay sợ quá, lắm khi thành hèn.

Thời Pháp thuộc, ông Thống đốc Nam kỳ có ra một cái trát lệnh cho các quan Pháp phải đối đăi lễ phép hơn với người An Nam, không được để dân An Nam phải vái lạy. Không cho lạy rồi, nhưng dân An Nam ḿnh quen tật, cứ thấy quan là lại... kḥm lưng lạy.

Hồi trước đó vua Thành Thái cũng đă có ra chỉ dụ là dân không được lạy người sống, ấy thế mà dân cứ lạy măi. Quái chưa, không cho lạy mà cứ lạy.

V́ sao? V́ sợ. Đến nỗi cụ Phan Khôi cũng ngán ngẩm nói: "Ta mà c̣n đê hèn vậy, mong ǵ ai trọng ta". Rồi cụ c̣n cười buồn mà rằng dân ḿnh cứ vái lạy măi thế "có khi khỏi phải tập thể thao". (Theo Phan Khôi- Tác phẩm đăng báo 1928, Lại Nguyên Ân)

Từ thuở khai thiên lập địa đến bây giờ dân minh cứ sợ măi, sợ triền miên. Và bây giờ cũng c̣n sợ vậy thôi.

Nguyễn Ngọc

Nói chi thời Pháp thuộc, ngay đến thời XHCN rồi, mà dân c̣n sợ, c̣n lạy. Ở các đợt "Cải cách ruộng đất" những năm 50 của thể kỷ trước, khi các anh đội trẻ măng xuống xă, xuống làng làm "cải cách", mấy cụ già tóc bạc nh́n thấy từ xa đă đứng nép sát một bên đường vái lạy dồn dập "con lạy cụ đội". Lúc đó mà "cụ đội" chỉ nhếch mép trách cứ chi một cái là dân hồn vía lên mây.

Từ thuở khai thiên lập địa đến bây giờ dân ḿnh cứ sợ măi, sợ triền miên. Và bây giờ cũng c̣n sợ vậy thôi.

Dân đến cơ quan nhà nước th́ vẫn cứ quen khúm núm, em em- anh anh, vẻ mặt sợ sệt. Ra đường, dù chẳng sai phạm ǵ, mà thấy công an giao thông tim vẫn đập loạn xạ.

Xem mấy tờ báo trong nước im thin thít, không dám nói một lời nào trong đợt kỷ niệm 30 năm cuộc chiến Việt- Trung (17/2/1979- 17/2/2009) vừa rồi cũng rơ. Tất cả ch́m trong sự im lặng của sợ hăi.

Làm sao để đập tan, thoát ra khỏi cái nỗi sợ dai dẳng, triền miên của dân tộc ḿnh đây, để sức mạnh của dân tộc trỗi dậy? Làm sao?

Xin nhắc lại một lần nữa câu của cụ Phan Khôi để kết thúc bài này: "Ta mà c̣n đê hèn vậy, mong ǵ ai trọng ta".

 

 

 

 

Nguồn .bbc.co.uk/vietnamese